Kırıcı alırken sözleşmeye hangi belgeler yazılmalı?
En az sekiz kalem sözleşmeye yazılmalıdır: CE uygunluk beyanı ve teknik dosya, risk değerlendirmesi, Türkçe kullanım ve bakım kılavuzu, elektrik şemaları, FAT/SAT test protokolü ve kabul kriterleri, yedek parça listesi, garanti ve yedek parça temin süresi, operatör eğitimi kapsamı. Bu kalemler yazılı olmadığında “test edildi” ve “eğitim verildi” ifadeleri uyuşmazlığa açık kalır.
Uygunluk belgesi ile kalite belgesi
CE uygunluk beyanı, makine emniyeti mevzuatına ilişkin üreticinin kendi beyanıdır; teknik dosya bu beyanın arkasında duran belgeleri içerir. Dosyanın içinde risk değerlendirmesi, emniyet gereksinimlerinin listesi, elektrik ve hidrolik şemaları, kullanım ve bakım kılavuzu ile üretimde uygulanan test kayıtları bulunur. ISO 9001:2015 ise bambaşka bir belgedir: üreticinin kalite yönetim sistemini kapsar, belirli bir makineyi değil. İkisini birbirinin yerine sunan teklifler dosya içeriği açısından mutlaka sorgulanmalıdır.
Belge karışıklığı saha aşamasında en sık görülen anlaşmazlıktır. Faturala kesilen kalite belgesinin makineye ilişkin bir uygunluk beyanı olup olmadığı yazılması gerekir; yalnızca “ISO 9001 uyumludur” ibaresi satın alma için yeterli bir teknik belge değildir.
İki belge grubunun kapsamı ve sorgulanacak noktalar
| Belge grubu | Kapsamı | Sorgulanacak nokta |
|---|---|---|
| CE uygunluk beyanı ve teknik dosya | Üretilen makineye özgü emniyet uygunluğu | Dosya içeriği, tarih ve makine tipiyle eşleşmesi |
| ISO 9001:2015 sertifikası | Üreticinin kalite yönetim sistemi | Kapsam ve geçerlilik süresi |
| FAT ölçüm raporu | Belirli makine ve malzeme için ölçülen performans | Test malzemesi ve kabul kriteri |
| Yedek parça listesi | Servis ve bakım için gerekli sarflar | Kod, adet ve temin süresi |
| Kullanım ve bakım kılavuzu | Operatör ve bakım personeli yönlendirmesi | Dil, içerik ve revizyon numarası |
Belge seti incelemesi teklif aşamasında değil, sözleşme öncesinde başlamalıdır. Aksi halde sözleşmeye eklenen teknik ek, üreticinin yazılı savunmasına dönüşür ve uyuşmazlık sahada çözülür.
FAT ve SAT kabul kriterleri
Protokol yalnızca “dört saat çalıştırılacak” dememelidir; hangi malzemeyle, hangi kapasite tanımıyla, hangi akım, sıcaklık ve nem sınırlarında ve hangi ölçüm cihazlarıyla test edileceği yazılmalıdır. Kapasite tanımı protokolün en kritik satırıdır: vida çıkışı ile paketlenmiş granül verimi aynı şeyi göstermez, aradaki fark yıkama, kurutma ve elek kayıplarını içerir. Kriter yazılmazsa kabul sonrası tartışma kaçınılmazdır.
SAT'ta aynı kriterlerin sahada tekrarlanması, nakliye ve montaj sonrası oluşabilecek farkları görünür kılar. En sağlıklı uygulama, iki raporun aynı formatta ve aynı ölçüm cihazlarıyla hazırlanmasıdır; böylece fabrika değeri ile saha değeri arasındaki sapma sayısal olarak okunabilir.
Protokolde bulunması gereken ölçüm kalemleri
| Ölçüm kalemi | Ölçüm yöntemi | Kayda geçirilecek değer |
|---|---|---|
| Saatlik paketlenmiş granül verimi | Kalibre tartım, saat sonu | kg/saat ve ortalama |
| Hat toplam enerji tüketimi | Sayaç, anlık kayıt | kWh ve ortalama kWh/kg |
| Motor akımları | PLC analog giriş, bir dakika aralık | Anlık değer ve tepe değer |
| Eriyik sıcaklığı ve basıncı | Proses sensörü | Ortalama ve salınım bandı |
| Yem ve çevre sıcaklığı | Termohigrometre | Test boyunca ortalama |
Kabul kriterlerinde “makine sorunsuz çalıştı” gibi sübjektif ifadeler yerine sayısal eşikler bulunmalıdır. Eşikler, malzemenin davranışı bilinmiyorsa taahhüt edilmiş bir değer yerine başlangıç referansı olarak kabul edilmeli ve testin izlenebilir bir karşılaştırma noktası üretmesi sağlanmalıdır.
Ticari ve lojistik kalemler
Ticari fatura, paketleme listesi, menşe belgesi, konşimento ve sigorta; GTIP kodu ve gümrük kıymeti müşavirle netleştirilir. FOB, CIF veya DAP teslim şekline göre sorumluluk sınırı değişir: yükleme anında mı, varışta mı, yoksa yerine bırakıldığı anda mı sorumluluk doğduğu açıkça yazılmalıdır. Bu ayrım, hasarlı sevkiyatta taşıma riskinin kime ait olduğunu belirler.
Hazırlık süresi makine tipine göre değişir. Kompakt makineler için 15–20 gün, standart hatlar için 25–35 gün, anahtar teslim projeler için 45–60 gün sektör tipik referans aralığıdır. Gerçek süre sözleşmeye yazılır; yüklemeyi geciktiren durumlar için ön bildirim süresi ve yaptırım tanımlanır.
Lojistik ve ticari kalem kontrol tablosu
| Kalem | Sözleşmede yazılması gereken | Doğrulama yöntemi |
|---|---|---|
| Teslim şekli (FOB/CIF/DAP) | Risk ve masrafın devir noktası | Loko ve varış noktası tanımı |
| Paketleme listesi | Adet, ölçü, brüt ağırlık | Yükleme fotoğrafı ve mühür |
| GTIP kodu ve kıymet | Gümrük sınıflandırması | Müşavir teyidi |
| Menşe belgesi ve konşimento | Belgelerin ayrı ayrı listesi | Evrak kontrol listesi |
| Sigorta | Kapsam, muafiyetler, sorumlu | Poliçe sureti |
Ambalaj ve koruma, uzun yol taşımacılığında makine ağırlığı kadar önemlidir. Rotor ve bıçak yuvaları sökülebilir ise sökülerek ayrı sandıklanır; sökülemeyen parçalar için nakliye sırasında hareket kısıtlaması talep edilmelidir.
Devreye alma sonrası
Yerinde montaj, malzeme testi ve operatör eğitimi servis sözleşmesinde açıkça tanımlanmalıdır. Garanti süresi, yedek parça temin süresi ve uzaktan diagnostik kapsamı yazılı olmalı; eğitim alan operatör listesi ve verilen dokümanlar teslim tutanağına eklenmelidir. Belgesiz eğitim, ilk arızanın sorumluluğunu çözümsüz bırakır.
Devreye alma sonrası dönem en sık atlanan kısımdır. İlk 30–90 gün için ölçüm planı yapılmalı: saatlik verim, özgül enerji, motor akımı ve duruş süresi kayıt altına alınmalı, fabrika test raporuyla karşılaştırılarak sapmaların nedeni ayrıştırılmalıdır.
Teslim tutanağına eklenmesi gereken belgeler
- Montaj ve devreye alma kontrol formu, imzalı
- FAT raporu ve kabul kriteri sonuçları
- Türkçe kullanım, bakım ve güvenlik kılavuzları
- Elektrik, hidrolik ve pnömatik şemaların yazılı kopyaları
- Operatör eğitimi katılım listesi ve süre kaydı
- Yedek parça listesi ve temin süreleri
- Garanti başlangıç tarihinin belirlendiği devreye alma tutanağı
Garanti süresi ancak makine belirli bir tarihte işletmeye alındığında işlemeye başlar. Bu tarihin nasıl belirleneceği, yani FAT onayı, ilk paketlenmiş granül tarihi ya da ilk mal kabulü, sözleşmede yazılı olmazsa iki taraf farklı başlangıç tarihleri üzerinden hesap yapabilir.
Sözleşme teknik eki: dokuz madde nasıl kurgulanır?
Sözleşme eki, makineyi tarif eden bir belge değil, ölçülebilir yükümlülüklerin listesidir. Her maddenin bir ölçüm nesnesi, bir yöntemi ve bir kaydı olmalıdır. Aksi halde madde, uyuşmazlıkta yorum alanına dönüşür. Aşağıdaki tablo dokuz kalemlik bir çerçeve örneğini gösterir.
| Madde | Tanımlanan yükümlülük | Kayıt biçimi |
|---|---|---|
| 1. Makine tanımı | Model, konfigürasyon, motor gücü | Teknik ek sayfası |
| 2. Kapasite tanımı | kg/saat, paketlenmiş granül esaslı | FAT raporu |
| 3. Enerji hedefi | kWh/kg aralığı | Sayaç kaydı |
| 4. Uygunluk belgeleri | CE beyanı ve teknik dosya | Dosya teslim tutanağı |
| 5. Kılavuz ve şemalar | Türkçe kılavuz, elektrik şeması | Belge teslim listesi |
| 6. Eğitim | Katılımcı sayısı, süre, konu | Eğitim tutanağı |
| 7. Yedek parça | Kritik liste ve temin süresi | Liste ve fiyat teklifi |
| 8. Garanti kapsamı | Süre, kapsam, istisnalar | Sözleşme maddesi |
| 9. Servis ve uzaktan destek | Müdahale süresi, kanal | Servis sözleşmesi |
Tablodaki maddelerin her biri, ilgili ölçümün nasıl yapılacağını da tanımlamalıdır. Örneğin enerji hedefi için sayaç bağlantı noktası, tartım yöntemi ve ortalama alma aralığı; kapasite için test süresi ve tartım sıklığı belirtilmelidir.
Teknik ek, ana sözleşmeye bağlanmalı ve öncelik sırası tanımlanmalıdır: belgeler arasında çelişki varsa hangisinin geçerli sayılacağı yazılı olmalıdır. Ek, her iki tarafın yetkili temsilcisi tarafından imzalanmalı ve ekler listesi sözleşme içinde sayfa sayısıyla belirtilmelidir. Ekler değiştiğinde yeni bir ek düzenlenir, tarih ve revizyon numarasıyla izlenir; eski ekler saklanarak kayıt bütünlüğü korunur.
Belge eksikliği ve saha uyuşmazlığında izlenecek yol
Belge eksikliği genellikle iyi niyetle açıklanır: kılavuz çeviri sırasındadır, ölçüm raporu sevkiyat programına yetişmedi. Ancak eksiklik kabul edilirse sonradan giderilebilir; uyuşmazlık kabul edilirse yasal süreç başlar. Bu nedenle aşağıdaki sıra, hem teknik hem hukuki olarak en güvenli olanıdır.
- Belgeyi isteyen taraf, eksikliği yazılı olarak ve somut kalemlerle bildirir.
- Üretici, belgenin hazırlanma tarihini ve teslim biçimini taahhüt eden bir yazıyla yanıt verir.
- Belirli bir teslim tarihi verilmişse, o tarihe kadar eksik kalan belgeler kabul kriterlerini doğrulamak için kullanılamaz.
- Ölçüm gerektiren bir eksiklik, ölçüm yapılmadığı için kabul edilmiş sayılmaz.
- Taraflar yazılı mutabakat yapmadan kabul işlemi, kısmi kabul veya geçici kabul yapılmaz.
Bu sıra, uyuşmazlığın teknik tarafta yürütülmesini sağlar. Belge eksikliği bir ticari tartışma değil, ölçüm zincirindeki boşluktur; boşluk kapatılmadan kabul edilirse sonuç sahada ortaya çıkar.
Teklif karşılaştırmasında belge ayrımı
Aynı hat için gelen iki teklif karşılaştırıldığında motor gücü benzer, belge kapsamı farklı olabilir. Karşılaştırma tablosunun satırları teklif eki, hattı teklif eki, kabul kriteri ve ölçüm aracı olmalıdır. Aşağıdaki tablo, teklif karşılaştırmasında belge tarafının nasıl puanlandırılabileceğini gösterir.
| Karşılaştırma satırı | Soru | Yanıt yoksa |
|---|---|---|
| Uygunluk | Teklif ekinde CE beyanı ve teknik dosya var mı? | Dosya içeriği doğrulanamaz |
| Ölçüm | Kapasite tanımı ve kabul kriteri yazılı mı? | Kapasite iddiası doğrulanamaz |
| Kılavuz | Türkçe kılavuz teslim kalemi mi? | Kullanım hatası riski artar |
| Sarf | Yedek parça listesi ve temin süresi var mı? | Ariza bekleme süresi belirsizdir |
| Eğitim | Katılımcı ve süre tanımlı mı? | Eğitim sorumluluğu dağınık kalır |
Bu tür karşılaştırma tabloları, teklif değerlendirmesini fiyat karşılaştırması olmaktan çıkarır. Aynı bütçeyle karşılaştırılan iki hat arasındaki gerçek fark motor gücü tablosunda görünür; belgeler ise o farkın sürdürülebilir olup olmadığını belirler.
Ilgili teknik yazilar: Kırıcı Makinesi Satın Alma Sözleşmesinin Teknik Eki: 9…, Plastik Kırma Makinesi Teknik Şartnamesi: 12 Kalemlik… ve Çin’den Türkiye’ye Plastik Makinesi İthalatı: Belgeler ve….
plastik granül kırma makinesi — kapsamlı ürün ve satın alma rehberi →
Sonuç ve sonraki adım
Belge listesini teklif aşamasında değil, sözleşme müzakeresinde kalem kalem yazılı hale getirin ve her kalem için teslim biçimini belirtin: dijital kopya, fiziksel dosya veya eğitim kayıt tutanağı. FAT raporunda kabul kriterlerinin sayısal olması sahadaki tartışmayı önler. Bu makaledeki sayısal değerler sektör tipik referans aralığıdır; ölçülmüş tekil makine verisi değildir, kendi malzemenizle ölçtüğünüz değerlerle değiştirin.